Klub Austriackiej Szkoły Ekonomii w Krakowie

Zaprasza na wykład  

Profesora Ryszarda Szewczyka

 p.t.

Miraż pieniądza w ekonomii keynesistowskiej 

 Profesor Ryszard Szewczyk jest ekonomistą specjalizującym się w bankowości i teorii pieniądza, współzałożycielem i rektorem Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni, gdzie - podobnie jak na Akademii Ekonomicznej w Krakowie - prowadził seminaria poświęcone odkłamywaniu ekonomii. Jest autorem bardzo ważnej ksiązki pt. Manowce keynesizmu (Bochnia 2005), z fragmentem której można zapoznać się na stronie kapitalizm.republika.pl. 

Spotkanie odbędzie się w czwartek 24 kwietnia o godzinie 18.30 w sali A budynku C Uniwersytetu Ekonomicznego. Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych.

Klub Austriackiej Szkoły Ekonomii w Krakowie oraz Oddział Małopolski Unii Polityki Realnej

zapraszają w dniu 15 kwietnia br. o godz. 18.00, w piwnicach pubu Still (Kraków, ul. Gołębia 8) na prelekcję Piotra Koca pod tytułem

Wykład doktora Dariusza Jurusia

p.t.

Carla Mengera teoria wartości

27 marca na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie odbyło się kolejne spotkanie Klubu Ekonomii Austriackiej przy instytucie Ludwiga von Misesa w Krakowie. Tym razem mieliśmy przyjemność gościć dr Dariusza Jurusia - etyka i specjalistę od filozofii libertariańskiej, autora tłumaczenia książki D. Boaza „Libertarianizm”, oraz wielu publikacji na temat związku konserwatyzmu i arystotelizmu z libertarianizmem. Nasz gość wygłosił wykład „Carla Mengera Teoria Wartości” w którym postawił tezę, że teoria wartości Carla Mengera choć uważana powszechnie za subiektywistyczną, ma w istocie charakter relacyjny.

By zrozumieć istotę zagadnienia warto przypomnieć sobie podstawowy podział w etyce, zgodnie z którym wszystkie koncepcje można określić mianem: obiektywistycznych, subiektywistycznych bądź relacjonistycznych. Klasycznym obiektywistą był Platon, głoszący, że wartości są niezależne od podmiotu i bytują w niezmiennym i doskonałym świecie idei. Z subiektywizmem mamy do czynienia w momencie, gdy uznajemy, że jedynie podmiot nadaje wartości rzeczom – takie stanowisko prezentują min. sofiści i empirycy brytyjscy. Za przedstawiciela relacjonizmu możemy dziś uznać Arystotelesa. Eudajmonizm starożytnego filozofa głosił, że naczelnym dążeniem człowieka jest szczęście rozumiane jako wewnętrzna harmonia i rozwój. Na gruncie tego stanowiska możemy powiedzieć, że wartość rodzi się w relacji jakoś ukształtowanego przedmiotu do jakoś ukształtowanego podmiotu (relacjonizm).

Teoria dóbr i wartości Carla Mengera

Każde zaspokajanie potrzeb jest spowodowane pewnymi przyczynami . Aby zaś rzecz stała się dobrem musi zaspokajać potrzeby człowieka. Ekonomista wymienia cztery warunki, które muszą być spełnione, aby jakakolwiek rzecz mogła zostać nazwana „dobrem”:

1. Musi istnieć ludzka potrzeba.

2. Rzecz musi mieć takie właściwości, które implikują przyczynowość między nią a satysfakcją tej potrzeby

3. Musi istnieć ludzka wiedza o tych własnościach.

4. Musi istnieć możliwość by ukierunkować rzecz na zaspokojenie wymienionej potrzeby.

Na gruncie tej definicji Menger wyróżnia dobra prawdziwe jak i dobra urojone, do tych ostatnich zaliczając kosmetyki, przedmioty tortur czy magiczne różdżki – są one urojone gdyż nie zaspokajają faktycznych potrzeb na które są skierowane (kosmetyki nie czynią człowieka pięknym, strach przed torturami nie musi oznaczać prawdomówności przesłuchiwanego itd.). Istnieją dobra niższego i wyższego rzędu, a użyteczność dóbr wyższego rzędu (czynników produkcji) sprowadza się do produkcji dóbr coraz to niższego rzędu i ostatecznie do tworzenia dóbr pierwszego rzędu - dóbr konsumenckich (np. chleba), które zaspokajają konkretne ludzkie potrzeby. Powyższy proces odbywa się w czasie, zawsze w jednym kierunku (należy wyprowadzać zawsze dobra wyższego rzędu z dóbr niższego rzędu – nigdy odwrotnie) a jego elementy są połączone przyczynowo. Zapotrzebowanie to konieczna ilość dobra, aby zaspokoić podstawowe potrzeby jednostki , jedynie jeśli ilość dobra jest mniejsza od zapotrzebowania możemy mówić o dobru ekonomicznym. Nasz Gość opisał tę prostą zależność na przykładzie mieszkańca puszczy, dla którego pożar nawet połowy lasu nie jest niczym strasznym, gdyż drewno nie jest dla niego dobrem ekonomiczny. W tym samym momencie dobrem ekonomicznym w owej puszczy będzie dla buszmena pięć drzew posiadających jadalne owoce.

Wartość według Carla Mengera jest to stopień ważności jaką jednostka nadaje dobru. Nie istnieje ona obiektywnie poza podmiotem oceniającym ważność, nie należy do rzeczy, lecz jest na nie jedynie przenoszona. Wartość zawsze przynależy konkretnemu dobru mającemu zaspokoić konkretną potrzebę. Wartości nigdy nie są arbitralne, gdyż są konsekwencją ludzkiej wiedzy odnośnie potrzeb i ich realizacji wiążącej się bezpośrednio z ludzką naturą. Carla Mengera uznaje się za twórcę teorii użyteczności krańcowej – mimo, iż jej nazwę wprowadza dopiero Friedrich von Wieser. Mówi ona, że te same jednostki dóbr nie mają tej samej wartości dla jednostki. Te ilości dobra na które jest zapotrzebowanie jednostki mają wartość wysoką, a każde następne ilości dobra mają zmniejszające się wartości, aż osiągają one wartości które możemy określić zerowymi. Przykładowy rolnik ma podstawowe zapotrzebowanie na pożywienie dla siebie i rodziny w wysokości dwóch worków ziarna. Kolejny worek ziarna jest konieczny na nasiona aby zapewnić sobie uprawę zboża w następnym roku. Czwarty przyda mu się na mniej palące potrzeby - produkcję piwa i whisky, zaś piąty ta na karmę dla zwierząt gospodarskich. Możemy zidentyfikować wiele potrzeb i rolnik będzie, w zależności od ilości zbiorów zaspokajał je w konkretnej kolejności. Im większy nadmiar ziarna tym mniejsza dodatkowa satysfakcja z każdej kolejnej jego jednostki.

Charakter relacyjny wartości

Rzeczy same w sobie nie posiadają żadnej wartości. Nie zachodzi także związek między ilością pracy, a wartością jaka miałaby powstać w jej wyniku, istnieje jedynie pomiędzy ilością satysfakcji jaką daje produkowane dobro a jego wartością (obala to także klasyczne twierdzenie, zgodnie z którym cena jest determinowana przez koszty produkcji). Oznacza to, że teoria wartości nie ma charakteru obiektywistycznego.

Celem ludzkiego działania jest zaspokojenie pragnień, jednak „dobre życie” wiąże się z szeregiem skomplikowanych rzeczy. Wartości jakie nadajemy określonym dobrom są konstytuowane z dwóch elementów, pierwszy jest związany z indywidualnym doświadczeniem i wiedzą (jest subiektywny), zaś drugi jest nierozłączny z ludzką naturą – a zatem obiektywny, ponieważ „prawa natury” są obiektywne i dotyczą wszystkich. Oznacza to, że wartości mają charakter łączony, a nie ściśle subiektywny, jak się niejednokrotnie sądzi. Doktor Juruś podkreśla, iż można zauważyć następstwo myśli: Arystoteles - Brentano - Menger.

Zdaniem Mengera istnieje pewna obiektywność satysfakcji, wyraża się to min. w stwierdzeniach, że „głupi ludzie mogą się mylić”. Ta częściowa obiektywność wiąże się z tym, kim jesteśmy, a więc z ludzką naturą. Zdaniem Mengera istnieją dobra prymarne. Z pewnością niewolnictwo (czy także, za C. Mengerem - prostytucja) nie może być dobrem ekonomicznym. Takie stanowisko wyraża się w relacji podmiotu do dóbr prymarnych i w związku z tym możemy twierdzić, że przedstawiana teoria wartości ma charakter relacyjny. Dodajmy, że problem dóbr prymarnych pozostaje nierozwiązany.

Zdaniem doktora Jurusia można zadać sobie pytanie „Czy dane dobro służy dobremu życiu” (w arystotelesowskim rozumieniu „dobrego życia” jako rozwoju i harmonii). Takie pytanie może mieć charakter ogólnego kryterium – odpowiedz TAK oznacza, że dane dobro jest obiektywnie dobre, zaś NIE może znaczyć że korzystanie z danego dobra jest albo obiektywnie złe albo indyferentne moralnie.

I po spotkaniu...

Po wykładzie dr Dariusza Jurusia uczestnicy mieli wiele pytań, szczególnie burzliwą debatę wywołało pytanie o przykładowe zastosowanie podanego na końcu wykładu kryterium moralnego. Jak rozumieć >>problem palenia papierosów<<, gdy z jednej strony papierosy są dobrem ekonomicznym dla palacza, a z drugiej są dobrem, które wywołuje na dłuższą metę obiektywnie złe skutki. Podsumowując możemy powiedzieć że relacjonizm oznacza, że w danej konkretnej sytuacji, dla konkretnego człowieka palenie owych papierosów będzie moralnie złe, podczas, gdy dla drugiego jak najbardziej dobre (np. pozwoli mu przy papierosie nawiązać nowe znajomości itp.) Kluczowym jest jednak pamiętać, że należy zjawisko oceniać zawsze z perspektywy indywidualnej, a nie „społecznej”, gdyż społeczeństwo jako byt nie istnieje i jest jedynie zbiorem indywidualności.

Spotkanie uznaję za bardzo wartościowe, a wykład za ciekawy i, co szczególnie warto dodać – podejmujący tematykę wykraczającą poza podstawową wiedzę z zakresu ekonomii szkoły austriackiej.

Ludwik Papaj

Klub Austriackiej Szkoły Ekonomii w Krakowie oraz Oddział Małopolski Unii Polityki Realnej

zapraszają w dniu 1 kwietnia br. o godz. 18.00, w piwnicach pubu Still (Kraków, ul. Gołębia 8) na spotkanie otwarte pt.

Liberalny katolicyzm lorda Actona a polska myśl polityczna.

Odczyt na ten temat wygłosi dr Arkady Rzegocki, prezes Klubu Jagiellońskiego, członek Zarządu Ośrodka Myśli Politycznej, redaktor naczelny czasopisma Pressje i wykładowca Wydziału Prawa UJ oraz WSB-NLU w Nowym Sączu. Zajmuje się między innymi myślą polityczną lorda Actona, jednego z ideologów wolnościowej prawicy w XIX w.

Lord Acton należy do szczególnie rzadkiej kategorii ludzi. Angielski arystokrata łączący myśl liberalną z głęboką wiarą katolicką godził niejako większość z mniejszością. Acton był filozofem politycznym, teoretykiem wolności, inicjatorem nowoczesnej szkoły historycznej w Cambridge. Związany z Williamem E. Gladstone'm, wieloletnim premierem Zjednoczonego Królestwa, był w swoich czasach postacią niezwykle wpływową w Anglii, ale także jednym z najbardziej cenionych zagranicą brytyjskich intelektualistów. W pełni zasługuje na to, aby jego dorobek stał się lepiej znany w Polsce - napisał o nim Norman Davies.

Strona OMP poświęcona Lordowi Actonowi 

"Carla Mengera teoria
wartości"

który odbędzie się w czwartek 27 marca o godzinie 19.00 na

Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie (budynek C, sala A).

Klub Austriackiej Szkoły Ekonomii w Krakowie przy Instytucie Misesa

i Odział Krakowski UPR zapraszają na odczyt doktora Piotra Bartuli

pt.

Eseje publikował m.in. w "Kontakcie Paryskim", "Najwyższym Czasie",
"Czasie Krakowskim", "Arkanach" i "Kapitaliście Powszechnym" (pismo
Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego) oraz w wydaniach zbiorowych:
"Liberalizm u schyłku XX wieku", "Rozum a porządek społeczny", "Kołakowski
i inni", "Dziedzictwo antyku we współczesnej filozofii politycznej".
Opublikował ważną dla debaty politycznej w Polsce książkę "Kara śmierci -
powracający dylemat" (wydanie poszerzone Kraków 2007).

Spotkanie rozpocznie się 18 marca (wtorek) o godzinie 18.30, w piwnicach

Stilla (Kraków, ul. Gołębia 8). Serdecznie zapraszamy wszystkich

zainteresowanych.

Wykład x. Rafała Trytka

p.t.

Rynek i religia - ekonomia późnoscholastyczna

X. Rafał Trytek jest publicystą specjalizującym się w historii myśli politycznej i relachach zachodzących pomiędzy polityką a religią. Jest też jedynym w polsce kapłanem deklarującym sedewakantyzm - radykalny pogląd w obronie tradycji katolickiej, której sprzeniewierzył się wedle tradycjonalistów Kościół Katolicki po II Soborze Watykańskim. Skutki tego przełomu w poglądach społeczno- politycznych Kościoła odznaczały się zwrotem w kierunku uzasadniania etatyzmu i socjalizmu przez kolejnych namiestników Stolicy Piotrowej. Tymczasem przeszłość Kościoła Katolickiego świadczy za zupełnie inną orientacją polityczno-ekonomiczną.

W środę 27 lutego o godzinie 18.00 odbyło się na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie spotkanie, na którym x. Trytek wygłosił wykład poruszający te kwestie w taki sposób, że wielu z nas zyskało na nie klarowny pogląd. Nasz znakomity gość wskazywał na czerpane z dziedzictwa antycznego podstawy filozoficzne i uwarunkowania historyczne wpływające na system poglądów nazywany wspólnym mianem scholastyki. Średniowiecze bowiem nie było - jak chciałaby politycznie poprawna historiografia - okresem ciemnoty i zacofania. Rozwinięta działalność kulturalna zakonów w rzeczywistości położyła podwaliny pod nowożytne myślenie naukowe.

Jednym z takich zakonów był Zakon Kaznodziejów, znany pod nazwą wywodzącą się od imienia swego założyciela, św. Dominika. Do powstałego w 1216 roku zakonu dominikanów należał też najwybitniejszy filozof Średniowiecza, św. Tomasz z Akwinu, którego systematyczna doktryna uznana została na Soborze Trydenckim (1545-1563) za podstawę ortodoksyjnej teologii chrześcijańskiej. Akwinata wychodził z założenia, że Bóg nadał rzeczywistości niezmienne prawa, które człowiek może poznawać posługując się rozumem. Nie było tutaj zatem miejsca na dający o sobie znać w różnych miejscach historii myśli politycznej negujący rolę rozumu fideizm, owocujący m.in. różnymi przykładami tzw. socjalizmu chrześcijańskiego.

Rozwijająca się w epoce rozkwitu kultury hiszpańskiej, napędzanej nowymi odkryciami geograficznymi i reformami F.J. de Cisnerosa scholastyka hiszpańska wydała wielu wybitnych uczonych, którzy wnieśli niebagatelny wkład w historię myśli europejskiej. Dla nauki ekonomii dziedzictwo scholastyków hiszpańskich jest szczególnie ważne. Przykładowo, podczas gdy klasyczna ekonomia brytyjska później borykała się z trudnościami związanymi z obiektywistyczną teorią wartości, odpartą dopiero przez Carla Mengera, już wcześniej Luis de Molina pisał, że “Cenę uznajemy za sprawiedliwą lub niesprawiedliwą nie dlatego, że taka jest natura rzeczy ... ale dlatego, że za daną cenę dobra mają zdolność zaspokajania potrzeb człowieka”. Scholastycy zabierali głos w sprawach ingerencji władzy państwowej we własność obywateli - jaką ironią wydaje się ich stwierdzenie, że wyższe niż 10% podatki są niesprawiedliwe w momencie, kiedy dzisiaj państwo zabiera nam więcej niż jedną trzecią dochodów! Podobnie z kwestiami inflacji - psucie monety przez władcę było w myśli scholastycznej przestępstwem niemalże na równi z herezją.

X.Trytek odniósł się do pomysłów uzasadniających poprzez naukę chrześcijańską w istocie socjalistyczne rozwiązania porządku społecznego. W Piśmie Świętym rola własności jako jednego z najbardziej podstawowych elementów życia jest - również wbrew pomysłom niektórych rewolucyjnych i postępowych myślicieli, na przykład z kręgu popularnej "teologii wyzwolenia" - mocno zaznaczona. Już samo przykazanie "Nie kradnij" posiada jasną wymowę o tym, że naruszenie czyjejś własności jest wykroczeniem nie tylko przeciwko porządkowi społecznemu, ale przeciwko samemu Bogu. Fakt, że sam Chrystus własności jako takiej miał nie posiadać czy też przestrzegał przed niebezpieczeństwami płynącymi z bogactwa nie implikuje natomiast przymusu wyzbycia się własności w życiu ziemskim. Zawarte w Ewangelii przykłady z życia Chrystusa wskazują jednoznacznie, że wielokrotnie korzystał on z gościny swoich zamożnych przyjaciół i nie potępiał bogacenia się samego w sobie.

Wykład x. Rafała został zgodnie oceniony przez uczestników - tak członków Klubu jak i przybyłych gości - za niezmiernie interesujący. Nasz gość zadeklarował chęć napisania obszerniejszego artykułu, koncentrującego się na wyżej wymienionych zagadnieniach, co też - miejmy nadzieję - stanie się w najbliższej przyszłości.

Olgierd Sroczyński

Jako uzupełnienie relacji warto polecić następujące linki:

http://www.kapitalizm.republika.pl/wiaraiwolnosc.html

http://www.tertio.krakow.pl/?group=11&id=347

Klub Austriackiej Szkoły Ekonomii w Krakowie

zaprasza na wykład x. Rafała Trytka

p.t.

Rynek i religia - ekonomia późnoscholastyczna

Spotkanie odbędzie się w środę, 27 lutego o godzinie 18.00 na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie (Pawilon Wydziału Finansów, sala 513). Przepraszamy serdecznie za niedogodności związane ze zmianą terminu. 

Zapraszamy!

Witamy na podstronie krakowskiego klubu ASE.